سوالات تستی فارسی دوم فصل اول و دوم

                                               اول دفتر به نام ایزد دانا             تهیه و تنظیم : رضایی            

                   آزمون های فارسی دوم / فصل اول و دوم

1-کدام واژه دارای « پیشوند » است ؟     1- تن پروری   2- بد گوهری    3- جوانمردی    4- نادانی

2- تعداد پسوند های کدام واژه بیشتر است ؟   1- دانشور 2- خردمند   3- سرسری    4- پرهیز گار

3-  مفرد کدام جمع ، غلط آمده است ؟   1- لطایف : لطیفه  2- مقاصد : قصد   3- اسرار : سر 4- اَخبار : خبر

4-  در کدام گزینه « وجه شبه » محذوف است ؟

       1- این درختانند همچون خاکیان   2- مهربان بودیم مثل آفتاب

       3- دلی صاف و بی کینه مانند آب     4- دلی روشن و گرم چون آفتاب

5-  در جمله ی « زندگی مثل دریاست گاه آرام ،گاه توفانی » رکن سوم تشبیه یا وجه شبه کدام است ؟ 

                                 1- گاه آرام گاه توفانی    2- زندگی     3- مثل      4- دریا

6-در عبارت « ایرانیان بنای این گونه آثار خود را ثواب آخرت می گویند » مفعول کدام است ؟

         1- بنا             2- این گونه     3- آثار           4- خود

7-  کدام یک از نشانه های جمع  ، نیست ؟  1- ها 2- ان 3- ات 4- وا

8- مفرد کدام کلمه ، غلط آمده است ؟   1- احوال : حال   2- افکار : فکر  3- مظاهر : ظهور         4- آثار : اثر

9- همیشه دانه ی آخر تسبیح را که می انداخت ، صلوات را ................... ختم می کرد .

    1- کشیده             2- دراز           3- طولانی                 4- بلند

10- مفرد کلمه ی « اعیان » در کدام گزینه  آمده است ؟     1- عیان   2- عین   3- عیون         4- معین

11- کلمات کدام گزینه با هم متضاد هستند ؟

     1- استقلال و وابستگی    2- محبت و لطف       3- دوام و بقا           4- اصابت و برخورد

12- معنی کدام گزینه نادرست است ؟

     1- به فضل خدا : به کرم و بزرگواری خدا    2- خانه غلغله شد : در خانه شور و غوغا بر پا شد

    3- مصادف با اربعین حسینی بود : هم زمان با عاشورای امام حسین ( ع ) بود

    4- قند در دل کسی آب کردن : کسی را خوشحال کردن

13- کدام لغت غلط معنی شده است ؟

     1- مضامین : مفهوم ها        2- عرصه : میدان ، قلمرو     3- ذات : حقیقت هر چیز    4- مسلِم : قطعی

14-  در کدام یک از امثال و حکم زیر « تلمیح » وجود دارد ؟  1- آب از آب تکان نمی خورد   2- آب از سر چشمه گل آلود است    3- آب دست یزید افتاده است  4- آب از دستش نمی چکد

15- معنی کدام لغت ، صحیح است ؟

    1- کائنات : جانوران زمین     2- قلمرو : ناحیه    3- مُبین : واضح بودن                   4- طراوت : خیس

16- کدام یک فعل است ؟ 1-  رفتن    2- دیدار 3- خواهد  4- خواهش  

17- کدام یک نیاز به تشدید دارد ؟   1- فرهنگ غنی2 - تقویت  3- فرهنگ خاص          4- فضای کلی

18- املای کدام کلمه با توجه به معنی غلط است ؟

      1- رایهه : بو  2- لهجه : شکلی از زبان و گفتار      3- مصادف : هم زمان  4- بغض : گرفتگی گلو از غصّه

19- کدام گزینه متضاد واژه ی « کرامت » است ؟  1- دلیری  2- پستی  3- بزرگی   4- بخشندگی

20- کدام توضیح در مورد « شعار » نادرست است ؟

     1- به عبارت های کوتاه و آهنگین می گویند .     2- لحنی محکم و کوبنده و حماسی دارند .

     3- شعار همان شعر است .     4- خلاصه و فشرده ی خواسته ها و آرمان های یک گروه یا یک ملّت است .

21-  کدام یک جمع مکسّر است : 1- معدن 2- کتاب 3- امور 4- علم

22- مفرد کدام جمع مکسّر ، غلط است ؟  1- حُکما : حاکم               2- حِکَم : حکمت

                                         3- علما : عالم و علیم                4- ممالک : مملکت

23- در کدام گزینه پسوند وجود دارد ؟    1- کودک                2- با ادب        3- گرما          4- بیمار

24- کدام واژه جمع محسوب نمی شود ؟     منابع                   2- فواصل        3- عصاره         4- اَمثال

25-  کدام جمع با بقیه فرق دارد ؟  1- اسرار 2- رفتگان 3- مساجد 4- علما

26- کدام کلمه دو پسوند دارد ؟        1- بامدادان                   2- دانشگاه       3- بیکاری       4- هنرستان

27- در کدام عبارت مفعول وجود دارد ؟

     1- عاقل همیشه عاقبت اندیش است      2- مأمور صلیب سرخ برگشت و به او خیره شد

     3- مردم ایران در ساختن خانه ها ی خود سنگ به کار نمی برند    4- مأًموران صلیب سرخ به اردوگاه آمدند

28-  مفرد کدام جمع ، درست است ؟  1- عوامل : عمل  2- احوال : حال 3- افکار : کفر  4- مفاهیم : فهم

29-  کدام یک از ترکیب های زیر ، آرایه ی « تشبیه » ندارد ؟

        1- گوهر معنی    2- دریای دانش           2- کتاب تاریخ            4- آتش حسادت

30- در جمله ی « عصر دیروز طوفان ، نهال درختان را شکست » مفعول کدام است ؟

                               1- نهال درختان  2- طوفان  3- عصر دیروز  4- درختان

31-  در کدام تشبیه ، رکن سوم و چهارم حذف شده است ؟

      1- دنیا مانند پل، محلّ گذر است       2- گرت ز دست بر آید چو نخل باش کریم

      3- از آتش حسادت فاصله بگیرید      4- دوست خوب مثل برادری غمخوار و دلسوز است

32- بیت زیر چه چیزی را توصیف می کند ؟        گهی اسرار قرآن باز گوید      گه از قول پیمبر راز گوید

        1- استاد           2- دانش         3- کتاب         4- تاریخ

33- کدام لغت ، غلط معنی شده است ؟

     1- مُلک : پادشاه     2- جدل : جنگ    3- موقّر : محترم ، با وقار              4- متین : استوار ، محکم

34- کدام لغت ، درست معنی شده است ؟

      1- ملال : افسرده            2- سخته : ترازو       3- منحصر : محدود          4- تقریر : بیان کننده

35-  کدام یک جزء ِ ویژگی زبان نیست ؟  1- پویا  2- نظام مند 3- ثابت  4- زایا

36- مفرد کدام جمع ، غلط است ؟ 1- فواصل : فصل  2- قطعات : قطعه  3- انواع : نوع  4- اقسام : قسم

37 – در بیت « به تقریر لطایف لب گشاید/ هزاران گوهر معنی نماید » واژه ی « لب گشودن » کنایه از چیست ؟         1- فاش کردن راز          2- بیان کردن   3- شکفته شدن        4- سخن چینی کردن

38- کلمات کدام گزینه ، برای جاهای خالی بیت زیر مناسب است ؟

 « علم چندان که ................ خوانی          چو ................ در تو نیست نادانی

    1- پیش تر ، عمل             2- بیش تر ، عمل        3-کمتر ، عمل            4- بیش تر ، علم

39- چیزی که طبق دستور دین به نیازمند و درویش دهند ، چه نام دارد ؟  1- وقف  2- صدقه   3- ثواب   4- عام المنفعه

40-  وندها اگر در ابتدای پایه بیایند . .............. نام دارند . 1- پیشوند  2- پسوند  3- وند   4- میانوند

 

سوالات تستی فارسی سوم فصل اول

                                        سؤالات تستی فصل اول ، فارسی سوم

 1- گزاره از اجزایی تشکیل می شود که .................. جزءِ اصلی آن است .

             1- نهاد                  2- مفعول                        3- فعل                           4- متمّم

2- در مصراع « چو عضوی به درد آورد روزگار » نهاد کدام است ؟          1- روزگار         2- عضو    3- درد    4- نهاد ندارد

3- کدام کلمه با « متعال » هم خانواده نیست ؟             1- تعالی                2- علی        3- عالی                    4- متعادل

4- کدام کلمه با « مشتاق » هم خانواده است ؟              1- شوق      2- مشقّت    3- شقایق                4- مشق

5- کدام لغت ، غلط معنی شده است ؟  1- طنین : آواز ، صدا            2- حکمت : حکیم3- آبشخور : سرچشمه       4- نصرت : یاری

6- کدام جمع مکسّر نیست ؟            1- وصایا                 2- اصحاب                       3- اندام              4- اعضا

7- کدام کلمه ، فعل است ؟

       1- رفتن           2- فردا               3- دیدار             4- برویم

8- به واژه هایی که توضیحی در باره ی کلمه ای دیگر می دهد و یکی از ویژگی های آن را بیان می کند ............... می گویند .                1- صفت             2- ضمیر     3- اسم                           4- قید

9- کدام گزینه برای جای خالی این عبارت مناسب است ؟       .................. بیش تر به مدح و ستایش و توصیف طبیعت می پردازد »

      1- غزل 2- مثنوی            3- قصیده            4- قطعه

10- مجموعه شعر « آینه های ناگهان » از کیست ؟

           1- سید حسن حسینی                        2- قیصر امین پور  3- سلمان هراتی               4- مهدی اخوان ثالث

11- کدام یک صفت برتر نیست ؟           1- شجاع تر       2- خراب تر                     3- جالب تر         4- کبوتر

12- قالب های « غزل » و « قصیده » در چه مواردی با هم اختلاف دارند ؟

         1- در موضوع و قافیه                 2- در موضوع و تعداد ابیات  3- در قافیه و تعداد ابیات       4- در قافیه و وزن

13- آرایه ی کدام مصراع غلط آمده است ؟

          1- موج های پریشان تو را می شناسند : تشخیص

          2- مرا جذب آیین آیینه کرد : جناس

          3- هلا ، روز و شب فانی چشم تو : تضاد

          4- کاش من هم عبور تو را دیده بودم : تشبیه

14- بیت زیر در مورد کیست ؟      « اینک ای خوب ، فصل غریبی سر آمد            چون تمام غریبان تو را می شناسند

                1- امام رضا ( ع )                          2- امام حسین ( ع )          3- امام خمینی ( ره )         4- امام حسن ( ع )

15- کدام واژه ، صفت نیست ؟        1- پاک تر                 2- گلزار              3- خروشان                     4- نیکوکارترین

16- مفرد کدام کلمه غلط آمده است ؟

         1- اصحاب : صاحب                  2- عُشّاق : عاشق  3- شهدا : شهید               4- معارج : عروج

17- در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد ؟         1- تدائی                         2- آغوش            3- سلاله                4- حسرت

18- در کدام عبارت حذف فعل صورت نگرفته است ؟

             1- رفتم که او را ببینم اما نتوانستم                                2- دوستم را دیدم که کتاب می خواند

             3- هم کتاب قصه داشت هم کتاب درسی                       4- هم اهل ورزش است هم اهل مطالعه

19- کدام واژه به معنی « پیوسته » است ؟               1- ملهق                     2- ملهغ             3- مولحق       4- ملحق

20- به نظر نویسنده در خرمشهر کدام یک مظهر ماندن و استقامت بود ؟

            1- رودخانه 2- مسجد جامع                3- نخل های سوخته                      4- کِشتی های به گِل نشسته

 

                                                                                                                موفق باشید    رضایی

سوال انشا 2

                                                بسم الله الرحمان الرحیم

             نمونه سؤال انشا  و نگارش (قسمت دوم  )         تهیه و تنظیم : تیمور رضایی              

1-    شعر زیر، شما را یاد کدام یک از نشانه های جامعه ی اسلامی می اندازد ؟ در مورد آن توضیح دهید .

                     بنی آدم اعضای یکدیگرند ( = یک پیکرند )      که در آفرینش ز یک گوهرند

                     چو عضوی به درد آورد روزگار                     دگر عضوها را نماند قرار

2-    فرض کنید فصل زمستان و بهار با هم گفت و گو کنند ، آنها با هم چه خواهند گفت ؟

3-    داستان زیر را ادامه دهید .

« شیری چند روز در جنگلی گرسنه مانده بود . پس از مدتی تلاش و جست و جو چشمش به خرگوشی افتاد که خوابیده بود . آماده شد که آن را شکار کند . اما ناگهان آهویی دید به سرعت تصمیم خود را ............

4-  جمله های درهم ریخته ی زیر مربوط به یک داستان است . این جمله ها را به دقت بخوانید و پیام کلی داستان را حدس بزنید . سپس آنها را به گونه ای شماره گذاری کنید که بازگوکننده ی داستان مورد نظر باشد .

                                          موش و شیر

(      ) شیر ناراحت از خواب بیدار شد                                    

(       ) شیر موش را رها کرد

(      ) شیر از او تشکر کرد                                        

(   ) بعد از چند روز شیر در دامی گرفتار شد

(      ) شیری در جنگل خوابیده بود                             

(     ) موش او را دید و بندهای دام را جوید و شیر را رهایی داد   

  (     ) موش بازی گوشی شروع کرد با دُم او بازی کردن

(    ) موش از ترس به خود لرزید و گفت : مرا رها کن محبت تو را فراموش نمی کنم

(    ) فوری موش را در چنگش گرفت و خواست او را به زمین بکوبد

(    ) شیر به او خندید و از او پرسید تو چگونه می توانی به من یاری برسانی ؟

(     ) آن وقت موش به شیر گفت : « دیدی چگونه من به تو یاری رساندم ؟ »

5-    جمله ی داده شده را هر بار یک کلمه بیفزایید و آن را به ترتیب تا 8 مرتبه گسترش دهید .

الف ) فروختیم

ب) ............... فروختیم

پ) .............    ............ فروختیم .

ت) ............   ..............   .............. فروختیم.

ث) ..............    ..............     ..................     ................ فروختیم

ج) .............     ..............      .................    ...................    ..................  فروختیم

چ) .............     ..............      .................     .................     ..................    ...............  فروختیم

ح) .............     .............       ................      ...............       ...............     ................   ............... فروختیم

6- با کلمات « پزشک » ، « دارو » و « زمستان » یک داستان کوتاه بسازید .

7- نامه ای به اداره ی پُست بنویسید و تقاضای بازدید از آن را مطرح کنید .

8- نامه ی کوتاهی به دوست خود بنویسید و تولدش را به او تبریک بگویید .

9- یکی از بهترین و یا بد ترین خاطرات خود را در چند سطر بنویسید .

10- از کتاب های درسی که در مدرسه می خوانید به نظر شما کدام یک مفید تر هستند ؟ چرا ؟

11- عبارت زیر را نشانه گذاری کنید .

حاتم طایی را گفتند از خود بزرگ همت تر در جهان دیده ای یا شنیده ای گفت بلی یک روز چهل شتر قربان کرده بودم امرای عرب را و خود به گوشه ی صحرا به حاجتی بیرون رفتم

12- کدام شکل نگارش همزه در کلمات زیر درست تر است ؟ چرا ؟

سئوال/ سؤال                   روستایی/ روستائی                  مبداء / مبدأ               آیینه/ آئینه

جزءاول/ جزو اول              جرئت / جرأت                      هیئت / هیأت             مسئول/ مسؤول

13- نوشتن کدام یک از شکل کلمات درست تر است ؟ چرا ؟

بهره مند/ بهرمند                        دیدبان/ دیده بان                    قهوه ئی / قهوه ای

توجهی/ توجه ای                        آلوده گی/ آلودگی                  مشابه ای/ مشابهی

فرمانده ی نظامی / فرماندهِ نظامی                                           علاقه مند/ علاقمند

14- داستان ضرب المثل زیر را بنویسید .

              تخم مرغ دزد شتر دزد می شود

15- عبارات زیر را از نظر املایی ویرایش کنید .

به استحظار میرساند اینجانب محمدعلی احمدی ، کارمند حوضه ی دو ثبت اسناد بدلیل بیماری سعب العلاج ، قادر به ادامه ی همکاری با آن اداره نمی باشم و بدین وسیله درخاست بازنشستگی خود را دارم . تقاضای آجل دارم با توجه به مدارک پزشکی که به پیوست تقدیم می شود به درخاست این جانب ترتیب اثر دهید قبلاً از همکاری شما سپاس گذارم .

سوالات فصل اول از فارسی دوم

                                                بسم الله الرحمان الرحیم

                                                سوالات فصل اول ، فارسی دوم

1-      معنی کدام گزینه ، نادرست است ؟

1- طراوت : شادابی            2- تکریم : : گرامی داشتن    3- قلمرو : سرزمین             4- انسجام : محکم

2- این بیت ، چه چیزی را توصیف می کند ؟  صبح صادق ، قدرت کاذب شکست    رشته های دام اهریمن گسست

      1- آمدن صبح و پایان یافتن شب                               2- ترک وسوسه های شیطان

      3- پیروزی انقلاب و شکست حکومت پهلوی                   4- چشم به راه بودن پیروزی در برابر دشمن

3- کدام گزینه ، از بزرگ ترین شاعران داستان سرای ایران است که در قرن ششم هجری قمری می زیست ؟

       1- حافظ       2- نظامی           3- فردوسی                   4- جامی

4- متضاد کلمه ی « کوتاه » کدام است ؟   1- دراز                  2- اندک      3- کوچک      4- کم

5-  نخستین ابزار پیدایش ادبیات چیست ؟    1- فرهنگ           2- فکر               3- گفتار           4- زبان

6- شکلی از زبان و گفتار که با نشانه های زبان های محلی تکلم می شود ......... نام دارد .

     1- گویش               2- لهجه             3- گونه              4- زبان رسمی

7- اضطراب و تپش دل، معنای لغوی کدام واژه است ؟ 

    1- خفقان      2- استبداد         3- ستم              4- دوگانگی

8- با توجه به بیت زیر ، معنای دو واژه ی « صانع » و  « حی » به ترتیب کدام است ؟

      اول دفتر به نام ایزد دانا      صانع و پروردگار حیّ توانا

     1- خدای متعال ، دانا             2- صنعت گر ، دانا           3 - سازنده ، بینا                 4- آفریننده ، زنده

9- همه ی واژه های زیر به جز گزینه ی .............. پس از انقلاب شکوهمند اسلامی ، با نگرشی جدید به عرصه ی زبان و فرهنگ ایران زمین وارد شد .   1- مقاومت            2- برادری         3- غیرت                      4- بسیج

10- واژه ی « دیار » جمع چه کلمه ای است ؟            1- دیر               2- دار      3 – دور            4- در

11- کدام گزینه مناسب ترین واژه برای جای خالی است ؟ « ........ بیان حال یک جامعه است . »

       1- زبان               2- تمدن       3- ادبیات      4- فرهنگ

12- همه ی گزینه های زیر جمع محسوب می شوند به جز گزینه ی ........

      1- استان         2- اخلاق       3- معیارها           4- کُتُب

13- در بیت « سر پادشاهان گردن فراز / به درگاه تو بر زمین نیاز » منظور از « تو » کیست ؟

       1- خداوند متعال    2- پیامبر ( ص )   3- رهبر انقلاب                  4- امام زمان ( عج )

14- مفرد کدام گزینه نادرست است ؟   

 1- کُتُب : کتاب            2- مفاهیم : مفهوم                        3 - معارف : معرفت                      4- رُسُل : رسالت

15- دیگری را بر خود ترجیح دادن ، توضیح کدام واژه است ؟ 

      1- کرامت       2- ولایت         3- ایثار             4- رشادت

16- همه ی گزینه های زیر به جز گزینه ی ......... از بنیادی ترین ویژگی های انقلاب اسلامی است که آن را در میان سایر انقلابات جهان ممتاز ساخته است ؟

      1- حضور یکپارچه ی مردم                      2- رهبری بر پایه ی اصل ولایت فقیه

      3- برگزاری نماز های جماعت                     4- خدا محوری و دین باوری

17- همه ی واژه های زیر با پذیرفتن « تشدید » شکل نوشتاری دیگر با معنایی متفاوت و رایج دارند به جز گزینه ی ...

     1- محرم                2- آسمان            3- قوت              4- مرکب

18-  دراین بیت کدام آرایه ی ادبی وجود دارد ؟  عشق با دشوار ورزیدن خوش است / چون خلیل از شعله گل چیدن خوش است .                   1- تلمیح   2- سجع           3- تضاد                4- تشخیص ( جان بخشی به اشیا )

19- کدام گزینه ، از القاب علی ( ع ) نیست ؟

     1- حیدر                2- اسدالله            3- وصی        4- مصطفی

20- شعر « شه مردان » سروده ی کیست ؟   1- شهریار                       2- اقبال لاهوری                3- سعدی            4- نظامی

21- واژه های کدام گزینه ، به ترتیب تکمیل کننده ی جاهای خالی است ؟

        « چون دانش آموزان در صف ............ علم و دانش اند ......... آن ها را گرامی می داریم .»

     1- مقدم ، مقدّم                    2- مقدم ، مقدم                 3- مقدّم ، مقدم                 4- مقدّم ، مقدّم

22- شاعر در شعر « شه مردان » تابندگی گوهر وجود خویش را از چه می داند ؟

        1- محبت آل علی      2- فراگیری دانش              3- مردانه زیستن                      4- شناختن سرّ اسمای علی

23- « کائنات » به چه معناست ؟

 1- عناصر هستی                       2- همه ی انسان ها            3- موجودات جهان             4- گیاهان

24- مفرد واژه های « رموز » و « اسما» در کدام گزینه آمده است ؟

       1- رمز ، سم          2- مرز ، سم         3- مرز ، اسم        4- رمز ، اسم

25- محمد اقبال ، شاعر پارسی گوی کدام کشور است ؟ 

         1- هندوستان                  2- پاکستان      3- افغانستان           4- ایران

26- شعر « شه مردان » در توصیف شخصیت کیست ؟

        1- پیامبر اکرم ( ص )         2- امام حسین ( ع )           3- حضرت علی ( ع )          4- امام حسن ( ع )

27-  مفرد کلمه ی « رُسُل » در کدام گزینه آمده است ؟   1- رسول        2- رسالت            3- رساله          4- ارسال

28- معنای درست واژه های « التماس ، فضل ، مصادف » به ترتیب در کدام گزینه آمده است ؟

      1- گریه ، کمک ، نزدیک       2- درخواست ، دانش ، همراه    3- کمک ، نیکی ، برابر    4- خواهش ، بزرگواری ، هم زمان

29- راه پیمایی باشکوه 29 دی ماه با چه روزی هم زمان بود ؟

     1- روز عاشورا                      2- روز تاسوعا                   3- اربعین حسینی                4- روز اول محرّم

30- جمله ی « خانه غلغله شد » یعنی .........

1- در خانه شور و غوغایی به پا شد      2- پر از میهمان شد      3- خانه پر رفت و آمد شد    4- همه به راه افتادند

31- کتاب « جامع التواریخ » اثر کیست ؟

     1- خواجه نظام الملک            2- خواجه رشید الدین فضل الله         3- خواجه نصیر الدین توسی 4- خواجه حافظ شیرازی

32- کدام گزینه « شعار » محسوب نمی شود ؟

      1- جنگ جنگ ، تا پیروزی     2- هیهات منا ذله  3- الله اکبر ، خمینی رهبر     4- خداوند امید ایرانیان است

33- کدام گزینه از لحن های موجود در « شعار » نیست ؟

       1- حماسی           2- تعلیمی           3- کوبنده           4- محکم

34- مهم ترین جزءِ گزاره ............. است .

     1- فعل                  2- شناسه            3- مسند               4- مفعول

35- در کدام گزینه ، زیبایی ادبی « تلمیح » نیست ؟

       1- از خدایی کمک بخواه که آتش را گلستان می کند             2- از خدایی کمک بخواه که دریای نیل را شکافت

       3- از خدایی کمک بخواه که هیچ کاری برایش دشوار نیست      4- از خدایی کمک بخواه که پیامبرش را در شکم ماهی نگه داشت

36- مفرد کدام گزینه غلط آمده است ؟  1- احوال : حال                       2- افکار : فکر       3- آثار : اثر          4- مظاهر : ظهور

37- همیشه دانه ی آخر تسبیح را که می انداخت ، صلوات را ................. ختم می کرد .

      1- کشیده          2- بلند                  3- دراز               4- طولانی

38- کلمات کدام گزینه ها با هم متضاد هستند ؟

      1 – استقلال و وابستگی                     2- محبت و لطف        3- دوام و بقا             4- اصابت و برخورد

39- ................... قسمتی از جمله است که در باره ی آن خبر می دهیم .

     1- مفعول               2- مسند                3- گزاره                4- نهاد

40- معنی کدام واژه نادرست است ؟

      1- مونس : همدم     2- دراز دستی : دشمنی                   3- نانموده : آشکار نشده                  4- عنایت : توجه نمودن

 

                                                                                            موفق باشید   رضایی

 

                                                                                                       

 

بخوانیم بیندیشیم

                                      بسم الله الرحمان الرحیم

                             بخوانیم ، بیندیشیم ، عمل کنیم  

1- چو دی رفت فردا نیاید به پیش                         مده خیره بر باد اوقات خویش

2- جهان سر به سر حکمت و عبرت است                         چرا بهره ی ما همه غفلت است ؟

3- مکن تا توانی دل خلق ریش                            و گر می کُنی می کَنی بیخ خویش

4- غم از  گردش روزگاران مدار                          که بی ما بگردد بسی روزگار

5- دیده خواهم تا که باشد شه شناس                   تا شناسد شاه را در هر لباس

6- بپرس هر چه ندانی که ذلّ پرسیدن                  دلیل راه تو باشد به عزّ دانایی

7- ز روز گذر کردن اندیشه کن                             پرستیدن دادگر پیشه کن

    به نیکی گرای و میازار کس                            ره رستگاری همین است و بس

8- به روز نیک کسان گفت غم مخور زنهار                      بسا کسا که به روز تو آرزومند است

9- سخن تا نگویی بود زیر پای                          چو گفتی و را بر سر تست چای

10- عفّت شهوت و شکم باید                           تا دلت را فتوّت آراید

11- سخاوت کن که هر کس کو سخی بود                       روا نبود که گویم دوزخی بود

12- تکبر کند پایه مرد پَست                               تواضع ترا بهتر از هر چه هست

13- مهربانی کن که مرد مهربان                         دارد از اصل جوانمردی نشان

14- از آن روزی که عالم را نهادند                                 به هر کس هر چه لایق بود دادند

15- هر که می خواهد که باشد در امان                مُهر می باید نهادن بر دهان

16- دل به دست آور که حج اکبر است                   از هزاران کعبه یک دل بهتر است

17- بر گذشته حسرت خوردن خطاست              باز ناید رفته ، یاد آن هباست

18- غم خویش در زندگی خور که خویش                      به مرده نپردازد از حرص خویش

19- ضمیر دل خویش منمای زود                                 که هرگه که خواهی توانی نمود

20- بر احوال آن کس  بباید گریست                     که دخلش بود نوزده خرجش بیست

21- کاش می آورد مستی هر حرامی چون شراب           آن زمان معلوم می شد در جهان هوشیار کیست

22- زر از بهر خوردن بود ای پسر                                    برای نهادن چه سنگ و چه زر

23- لطف حق با تو مداراها کند                          چون که از حد بگذرد رسوا کند

24- نه منعم به مال از کسی بهتر است                خر ار جُلّ اطلس بپوشد خر است

25- تکلف گر نباشد خوش توان زیست                      تعلق گر نباشد خوش توان مُرد

26- چو از آشتی شادی آید به چنگ                      خردمند هرگز نکوشد به جنگ

27- در حقیقت یار یکدل کیمیاست                            چون صدف کمیاب و چون دُرپُر بهاست

28- آن کس که توانگرت نمی گرداند                             مصلحت تو از تو بهتر داند

29- نداند به جز ذات پروردگار                                  که فردا چه بازی کند روزگار

30- ای که از یار نشان یار می طلبی یار کجاست            همه یارند ولی یار وفادار کجاست ؟   

31- ز دشمن شنو سیرت خود که دوست                    هر آن چه از تو آید به چشمش نکوست

32- در همه ی کارها مشورت باید                            کار بی مشورت نکو ناید

33- حسد هر جا که آتش بر فروزد                           هم از اول حسودان را بسوزد                                                                                                                                                         

رابعه و بکتاش

                                                  بسم الله الرحمان الرحیم

                     رابعه و بکتاش ( حکایتی عاشقانه در قالب مثنوی ( 423 بیت ) در الهی نامه از عطار )

رابعه ، یگانه دختر امیر عرب تبار بلخ ، درّی گرانمایه و سخت دلرباست که پدر در طی زندگی اش همسری درخور او نمی یابد و در بستر احتضار او را به پسرش « حارث » می سپارد تا زندگی شایسته ای برایش فراهم کند . چندی پس از مرگ پدر ، روزی به تصادف چشم رابعه به غلامی هنرور و صاحب ذوق و زیبارو می افتد و دل بدو می بازد و به غزل سرایی می پردازد . این غلام که بکتاش نام دارد مدتی بعد ، به واسطه ی پیغام رابعه از این عشق ِ جگر سوز مطلع می شود و حتی چند شعر و تصویری از وی دریافت می کند .وضع به همین منوال می گذرد تا این که روزی بکتاش دلبرش را در گذری می بیند و به پایش می آویزد اما رابعه به درشتی او را از خود می راند و در برابر گستاخی وی چنین استدلال می کند که عشقش عشقی پاک و لاهوتی است و او باید به همین مقامی که دارد بسنده کند . در مجالی دیگر ، رابعه در میانه ی جنگ ، با صورتی پوشیده جان بکتاش را نجات می دهد . سرانجام بر اثر تصادفی نامیمون حارث از این راز آگاه می گردد و ضمن محبوس ساختن بکتاش ، فرمان قتل خواهر خود را صادر می کند و رابعه را در حمامی دربسته رگ می زنند و او پس از نوشتن غزلیات خون آلودش بر دیوار حمام جان می سپارد . به دنبال این واقعه بکتاش از بند می گریزد و سر از تن حارث جدا می کند و هم آنگاه بر سر مزار دختر می شتابد و با دشنه دل خود را می شکافد . بسیاری از قراین و شواهد دلالت بر یکی بودن این رابعه و رابعه قزداری دارد و عطار نیز آن را به نام « حکایت رابعه بنت کعب » آورده است اما به درستی معلوم نیست که در جزئیات تا چه حد دخل و تصرف شده است . ( فرهنگ ادبیات فارسی ، محمد شریفی )

 

 

ٍ،نمونه سوال انشا سوم نوبت اول

                                      بسم الله الرحمان الرحیم                                

                 نمونه سؤالات انشای سوم از فصل اول تا آخر فصل چهار

اولین سالی است که باید بر اساس فارسی جدید التألیف سوم ، سؤالات نگارشی طراحی کرد . برای طراحی سؤالات کوشیده شده است هم بخشی از سؤالات ، مرتبط و هماهنگ با نکته های ادبی و زبانی کتاب باشد و هم با توجه به گستردگی سؤالات نگارش ، سؤالاتی فراتر و کاربردی تر از کتاب نیز طراحی شود.  بدیهی است همکاران با توجه به سطح علمی کلاس می توانند هر کدام از سؤالات را که مناسب می دانند انتخاب کنند . سؤالات نگارشی که صرفاً حفظ کردنی و برپایه ی حافظه پروری هستند مناسب نگارش نیستند . انشاء الله مورد توجه و استفاده ی همکاران قرار گیرد .

1-    آرایه ی بیت زیر را بنویسید . این بیت نتیجه گیری از کدام داستان است ؟ خلاصه ی آن را در چند سطر بنویسید . 

                   مِهر ابله مهر خرس آمد یقین           کینِ او مهر است و مهرِ اوست کین 

2-    مفهوم و پیام ضرب المثل زیر را در یک بند توضیح دهید ..

              پسر نوح با بدان بنشست         خاندان نبوتش گم شد

3-   جمله های زیر با دو گونه نشانه گذاری ، دو گونه خوانده و معنا می شوند . جمله ها را به دو شکل بخوانید و تفاوت معنا را در هر یک توضیح دهید .

          الف ) بخشش لازم نیست اعدامش کنید                       ب) برو درس بخوان مثل پدرت بیسواد نباش

     پ ) پس فردا به دیدارت می آیم ، منتظرم باش                ت) نه هر که به قامت مهتر به قیمت بهتر

      ث) نه همین لباس زیباست نشان آدمیت                       ج) این جا آشپز خانه دارد

      چ) از در بخشندگی و بنده نوازی         مرغ هوا را نصیب ماهی دریا

      ح) ما همه کار می کنیم تا بتوانیم زندگی سعادت مندی داشته باشیم

      خ) پدرم هر روز نامه ای می خواند تا سرش را گرم کند .

    4- تخیل شاعران را در ابیات زیر توضیح دهید .

الف ) نکته ای کان جَست ناگه از زبان       هم چون تیری دان که جست آن از کمان

ب) ابر هزار پاره بگیرد ستیغ کوه            چون لشکری که رو به سوی دشمن آورد

5- داستان زیر گفت و گوی مور با پروانه است . ابتدا آن را خوب بخوانید ؛ سپس آن را نقد کنید . به نظر شما آیا پروانه طرز فکر خوبی دارد ؟ قالب شعر را فراموش نکنید .

           شنیدم مــــور با پروانه روزی                 چنیــــــــن می گفت هنگام تَموزی ( تابستان یا زمان گرما ) 

           چرا دائم تو اندر عیش و نوشی               دمـــــــــی در کار فردا می نکوشی

          گهی اندر هـــوا گه در زمینی                  از ایـــــــن گُل بر گُل دیگر نشینی

          نه آخر روزها در پیش داری                  ز بعــــــــد نوش ها هم نیش داری

          به پاسخ گفت پروانه به صد ناز               چـــــــــــرا باید به غم باشیم دمساز

         تو هم زین پس چو من آزاده می باش            برای عیش و نوش  آماده می باش

        هم از رفتار من این نکته آموز                  غم فردا نشاید خورد امــــــــروز            ( مترجم همایون )   

6 - نوشته ی زیر را با توجه به فضا سازی آن به پایان ببرید .

        تب شدیدی داشت و راه امام زاده داود سخت . خورشید آرام آرام در پشت کوه ها فرو می رفت نسیم سردی می وزید ، صدای مهیب باد با صدای ناله ی پیرزن در هم می آمیخت . صورتش عرق کرده بود ، رنگش مثل گچ سفید شده بود و ...

7- یکی از خاطرات دوران کودکی خود را به یاد آورید و آن را بنویسید .

8- با استفاده از افعال ساده به جای افعال مرکّب و طولانی ، عبارات زیر را خلاصه کنید .

مثال : معلم با دیدن انشای حسین او را مورد ستایش قرار داد .  

                                                     سُتود

الف ) سعدی گلستان را در سال 656 به رشته ی تحریر کشید

ب) دیروز به اتفاق حسن یک جفت کفش خریداری کردم

پ) سعید در مسابقات استانی مقام اول را به خود اختصاص داد

ت) مورد استعمال قرار دادن سیگار در اماکن عمومی یک عمل خلاف اخلاقی است

ث) معلم انشا شیوه های جدید خود را به مورد اجرا قرار داد

9- برای کلمات و اصطلاحات عامیانه ی زیر معادل مناسب بنویسید ..

     روده دراز                    الکی              تنگ غروب      خُل         پرت و پلا           هول هولکی

10- نامه ای به مدیر مدرسه بنویسید و از ایشان درخواست کنید چند کتاب مرجع مانند فرهنگ نامه و اطلس برای مدرسه تهیه کند .( اصول نامه نگاری را رعایت کنید . )

11- معنی و مفهوم هر بیت یا عبارت را در یک سطر به طور روان و ساده بنویسید .

     الف ) آن که هفت اقلیم عالم را نهاد       هر کسی را آنچه لایق بود داد

     ب) نداند به جز ذات پروردگار      که فردا چه بازی کند روزگار

     پ) چون توانستم ندانستم چه سود     چون که دانستم توانستن نبود

     ت) تو هرگز رسیدی به فریاد کس ؟    که می خواهی امروز فریاد رس ؟

12- ابیات زیر را مطابق ترتیب اجزای جمله بنویسید .

       الف ) چو از آشتی شادی آید به چنگ              خردمند هرگز نکوشد به جنگ

       ب) تشبیه روی خوبت دیشب به ماه کردم          تو خوبتر ز ماهی من اشتباه کردم

       ج) چو عضوی به درد آورد روزگار                    دگر عضوها را نماند قرار

       د) گشت غمناک دل و جان عقاب                  چو از او دورشد ایام شباب

13- آرایه یا آرایه های هر بیت یا عبارت را معلوم کنید .

      الف ) کاش می شد سرنوشت را از سر نوشت

      ب) بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران      کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران

      ج) بدین زودی ندانستم که ما را      سفر باشد به عاجل یا آجل

      د) حسد هم چون مگس است که همه جای بدن سالم را رها می کند و بر روی زخم های آن می نشیند .

14- یک نمونه مونولوگ ( گفت و گوی درونی ) بنویسید و این واژه ها را در آن به کار ببرید .

      ( زنگ ادبیات , معلم ، دفتر انشا )

15- با واژه های زیر جمله بسازید .

     الف ) انرژی هسته ای ( جمله ی پرسشی )

       ب) حقوق بشر ( جمله ی طنز آمیز )

16- در شعر زیر چه باعث شده است که « زاغ »  با « لک لک » با هم بِدَوند

       آن حکیمی گفت دیدم در تکی               می دویدی زاغ با یک لک لکی

       در عجب ماندم بجُستم حالشان              تا چه قدر مشترک یابم نشان

       چون شدم نزدیک ، من حیران و دنگ       خود بدیدم هر دوان بودند لنگ

17- با واژه ها ی « چراغ » و « دانش » یک تشبیه بنویسید و ارکان آن را مشخص کنید .

18- برای هر یک از واژه های « درس » و « زمستان » یک شبکه ی معنایی بسازید .

19- عبارت زیر را نقد کنید .

          دروغ مصلحت آمیز به از راست فتنه انگیز

20- جملات زیر را به نثر امروزی بنویسید

    الف ) مرا هیچ تدبیر موافق تر از صلح گربه نیست

    ب) و اجل نامده ، مردم را حسد بکشد

21- جمله های زیر را کامل کنید .

   الف ) وقتی آماده ی خواندن نماز می شوم..........

   ب) خدایا ، تو را دوست دارم و.........

22- به نظر شما آیا ساخت واژه های زیر درست است ؟ چرا ؟

       کفّاش            میادین           نزاکت            ممهور            مُکلّا               سوبله

23- کلمات زیر از نظر نگارشی درست نیستند . صحیح آنها را بنویسید .

      علاقمند          نرده ی خانه امان         آشفته گی                 پرندهها           بارانی یمان    بیاندیش

24- به جای مصدر ، فعل مناسب قرار دهید .

الف ) هر انسانی حقِّ زندگی ( داشتن ) و هیچ کس ( توانستن ) حقّ افراد انسانی را ضایع ( کردن ) مردم اگر به این موضوع آگاهی ( داشتن ) به حقوق خود ( قانع )

ب) کاروان بشری راه خود را ( پیمودن ) و قافله تمدن به سرعت ( گذشتن ) من وتو نیز در این قافله ( بودن )

25- اشکال هر جمله را بنویسید .

الف ) دیروز در جلسه ای شرکت و به خانه بازگشتم

 ب) لازم است یکایک کارمندان نامه ها را نوشته و آن را تحویل بگیری و به دبیر خانه بفرستی

پ) شما را دعوت می کنیم به تماشای این فیلم بنشینید

ت) این نکته توسط یکی از حاضران گفته شد

ث) این نامه به همراه گزارشی که دیروز تنظیم شده بود را برای شما می فرستم.

                          نمونه ی دیگر امتحان انشای سوم برای نوبت اول

1- دقت در انتخاب نام و عنوانی زیبا و کوتاه و مناسب در نگارش انشا ضروری است .  درست        نادرست

2- اغلب نیایش ها ، مناجات و مرثیه ها از نوع « دیالوگ » هستند .  درست       نادرست

3- هر شبکه ی معنایی از چندین مجموعه ..................... تشکیل می شود .

4- اگر یک اثر ادبی را نقد کنیم به آن ......................... می گویند .

5- سه ویژگی یک متن حذاب و زیبا را بنویسید .

6- در متن ادبی برای زیبا و آراسته کردن سخن از چه عناصری استفاده می کنیم ؟ ( سه مورد )

7- سه مرحله ی اصلی کار پژوهشی را نام ببرید .

8- برای هر یک از واژه های زیر شبکه ی معنایی بسازید .             آسمان            باران

9- شکل دوم هر یک از واژه های زیر را بنویسید و با هر یک از آنها جمله ای زیبا بسازید .

     آینه                     هوشیار

10- نمونه ای از گفت و گو با خود ( مونولوگ ) را در سه سطر بنویسید .

                                                                                        تهیه و تنظیم : تیمور رضایی

             

نمونه سوال املا سوم

                                      بسم الله الرحمان الرحیم

                 نمونه سؤالات املای فارسی سوم راهنمایی از فصل یک تا آخر فصل چهار

در طراحی نمونه سؤالات کوشیده شده است اغلبِ لغاتِ دشوار املایی فصل یک تا آخر فصل چهار در انواع سؤالات گنجانده شود . هم چنین سعی شده تا حدّ ممکن لغتی تکرار نشود تا راهنمایی برای پاسخ به سؤال دیگر نباشد . بدیهی است این یک نمونه سؤال است و می توان با توجه به سطح علمی کلاس و ابتکار دبیر ، سؤالات متعدد و متنوع دیگر طرح کرد . امید است مورد توجه و استفاده ی همکاران قرار گیرد . انشا ء الله.

1-    در هر یک از گروه کلمات زیر یک کلمه با بقیه هم خانواده نیست ، آن را مشخص کنید .

الف ) مشتاق ، شوق ، مشقت               ب) ملحق ، حلق ، الحاق

ج) مصلح ، حاصل ، اصلاح                  د) مقر ، استقرار ، رقیق

2- هم خانواده کلمات ستون سمت راست را از ستون سمت چپ پیدا و به هم وصل کنید .

تداعی                               لطف

انحطاط                              تربیت

مقهور                                دعوت

انضباط                               تهمت

ملاطفت                             مغتنم

متهم                                 منحط

مربی                                 ضبط

غنیمت                              قهار

                                      غنی

3-    درهر عبارت ، غلط املایی را بیابید و صحیح آن را بنویسید.

الف ) مساحبت با یک دوست خوب و شکیبا هم چون وزش نسیم ، دل انگیز است .

ب) سوم آن که به سلاح بود که هر که بر معصیت مُسر بود از خدا نترسد .

پ) مورچه از جمال صورت قصر و بسیاری غلامان و صریر مولک وی ، هیچ خبر ندارد .

ت) امید دارم که هر دو را به یُومن آن ، خلاص پیدا آید .

ث) جوانان باید از این آبشخورها ی پاک و ذلال فرهنگ ایرانی ، بهره گیرند .

ج) یک روز ناگهان از آسمان آتش بارید و حیاط معمول شهر متوقف شد.

4- در کدام گروه از کلمات زیر ، غلط املایی وجود دارد . آن را مشخص کنید .

     الف ) طنین ، سیمای ظاهر ، التفات                      ب) مظهر ماندن ، شایسته گان ، سلاله

     ج) غفلت ، اقلیمی ، هدر رفتن                                     د) نقد و تحلیل ، مقرون ، برّ و بهر

5- شکل صحیح لغات را در جای خالی قرار دهید .

   الف ) بگو نمی دانم تا از پیامدهای ناگوار آن در ................. بمانی ( امان – عمان )

   ب) رود خانه ماند و نظاره کرد که چگونه.................... حقیقی مردان خدا سر بر آورد ( حیاط – حیات )

   پ) وقت آن است که باقی ................ خود را به ادا رسانم( زمان – ضمان )

   ت) یکی از زمینه های .................. گمراه شدن تأثیر هم نشین بد است .( اجتماعی – اجتمایی )

   ث) سوگند دروغ عمر و ................ زندگی ، زود با خلل کند ( اثاث – اساس )

6- با توجه به معنا ، زیر شکل نادرست ، خط بکشید .

الف ) مرحله ، دفعه و بار ( وحله – وهله )                             ب) ابر ( میق – میغ )

پ) آفرینش ، احسان ( صُنع – سنع )                        ت) بلا و سختی های بزرگ ( مصائب – مصاعب )

7- شکل درست کلمات زیر را بنویسید .

تازه گی                    بازنیستاده                  بیستد            بانجامد                     اثر گزاری

8- کدام کلمات یا ترکیبات نیاز به علامت تشدید دارد ، زیر آنها خط بکشید .

 تقویت                              نیت                         مهم ترین                 مراقبت خاصی            قابلیت

شط خرمشهر                       مقری نداشتند            در مقر بودم               خط خوش                 حقا

9- با توجه به معنای کلمه ، شکل صحیح واژگان در هم ریخته را بنویسید .

    الف ) وس ق ن ق............................... = پرنده ای افسانه ای

    ب) ل ه س ل ا ................................... = نسل ، فرزند

    پ) ت ق ن ع ا ...................................= صرفه جویی

    ت) ه ر م و ق ..................................... = شکست خورده

10- در جای خالی ، حرف مناسب قرار دهید .( معنی واژه در کمانک آمده است .)

      الف ) شکر اِنعام تو هرگز نکند شکرگ....ار ( شکر کننده )

      ب) موش به طلب ط..مه از سوراخ بیرون رفت ( غذا )

      ج) اگر فرهنگ جوان و ...رز دید او پا گرفته باشد ( روش )

      د) م...اع جوانی به بازار نیست .( کالا )

11- کدام گزینه به معنی « ذوق و استعداد » است ؟

      1- قریحه            2- غریهه                  3- قریهه                  4- غریحه

12- در کدام گزینه ، غلط املایی وجود دارد ؟

     1- ذخایر زیر زمینی          2- مسجد جامع          3- حسرت غافله                   4- پرتوقّع

13- در گروه کلمات زیر ، املای چند کلمه نادرست است ؟

     صفای درون- غوس قزح – غندیل – متحیّر – عمده- رقابت – غرق شدن – آقوش – ابوزر- عطّار – عُغده

    1- سه غلط           2- پنج غلط         4- چهار غلط                   4- شش غلط

14- کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست ؟

     1- مشتق             2-  اشتیاق                3- تشویق                 4- مشوِّق

15- با توجه به معنی ، املای کدام گزینه نادرست است ؟

     1- نصرت : یاری               2- مظهر : نشانه          3- معارج : نردبان ها     4- بسات : فرش ؛ گستردنی

 

                                                                   تهیه و تنظیم : تیمور رضایی     

 

 

سیری در فارسی سوم راهنمایی

                                          بسم الله الرحمان الرحیم

                                          سیری در فارسی سوم راهنمایی                     تیمور رضایی

    دوره ضمن خدمت فارسی سوم راهنمایی در تابستان 89 برگزار شد ؛ اما آنچه تدریس می شد فارسی آزمایشی بود . فارسی که در اواخر شهریور ماه برای کلّ دانش آموزان چاپ شد تغییراتی نسبت به فارسی آزمایشی داشت .

     نگارنده با توجه به تغییرات انجام شده ، سؤالات همکاران ،  همکارانی که بنا بر هر عللی در کلاس های ضمن خدمت شرکت نکرده اند و دبیرانی که غیر تخصصی هستند و تدریس فارسی به آنان واگذار شده است ، لازم دیدم پاره ای از ابهامات و مشکلات فارسی سوم را در طیّ چند شماره شرح کنم . انشاءالله که مورد توجه و استفاده ی همکاران قرار گیرد. 

1-  ص 6 ، هم خانواده الف ) متعال ؛ کلمه ی متعال و متعالی از « عُلُو» اسم فاعل بر وزن متفاعل است . در اصل متعالو ، واو ماقبل مکسور تبدیل به « ی » می شود . کلمات عالی ( عالو ) ؛ تعالی ؛ علی ( علیو ) معلی / معلا ( از مصدر تعلیه ) ؛ اعلا ؛ اعتلا ؛ استعلا ؛ اعلا ؛ علّیّه و... با متعالی هم خانواده هستند .

ب )مسلمان  (از سلم ) احتمالاً ساخته ی فارسی زبانان و الحاقی باشد . در مورد این کلمه سخن های بسیار گفته شده است . 1- مسلمان جمع مُسلم بوده است ، بعدها مفرد فرض شده و به مسلمانان جمع بسته شده است 2- در اصل « مسلم مان » مانند مسلم 3- مسلمان از سلمان است و... ؛ هم خانواده و هم ریشه : اسلام ؛ تسلیم ؛ مسلّم ؛ مسالمت ؛ اسلیم ( ممال اسلام ) سالم ؛ تسلیم و...

2- ققنوس ، ص 13 ؛ qoqnus / ققنسqoqnos( معرّب از یونانی ) مرغی است اسطوره ای و افسانه ای ، بسیار خوش رنگ و خوش آواز دارای منقار درازی با سوراخ های فراوان و به قولی 360 سوراخ که از هر یک آوازی خوش بر می آیدو موسیقی را از آواز آن گرفته اند . گویند بر کوه بلندی مقابل باد می نشیند و صداهای شگفت انگیز از سوراخ های منقارش بر می آید و به سبب آن مرغان بسیاری بر او جمع می آیند و او شماری از آنها را طعمه ی خود می سازد و جفت ندارد و عمرش هزار سال است و چون به آخر رسد هیزم بسیار گرد می آورد و بر بالای آن نشسته سرودن آغاز می کند و بال بر هم می زند و از بر هم زدن بالهایش آتشی می جهد و در هیزم می افتد و او در آن آتش می سوزد و از خاکسترش تخمی پدید می آید و از آن ققنوسی دیگر . بعضی گفته اند که پس از سوختن ققنوس در آتش ، باران بر خاکستر آن می بارد و کِرمی در آن پیدا می شود و از آن خاکستر می خورد تا بزرگ شود و ققنوس دیگرگردد .( فرهنگ ادبیات فارسی ، محمد شریفی )

3- سلاله ، ص 15 ، ( عربی از ریشه ی سلل ) 1- نطفه 2- بچه3- کودک4- نسل 5- خلاصه ی هر چیز 6- برگزیده 7- فرزند ؛ هم ریشه ها : سِلّ ( نام مرضی ) ؛ مسلول ؛ سَلّه ( زنبیل ) ؛ انسلال ( بیرون آمدن ) ؛ سلسال( آب شیرین ) ؛ سلسله ؛ تسلسل و...

4- ص16 ، مونولوگ mono-log ( فرانسوی monologue ) صحبت انفرادی ؛ مونو پیشوندی است دارای ریشه ی یونانی به معنی « یک » و « تک » || دیالوگ ( dialogue ) 1- مکالمه ، گفت و گوی دو جانبه بین دو فرد یا گروه 2- مجموعه ی صحبت هایی که بین پرسوناژهای یک نمایشنامه رد و بدل می شود 3- اثر ادبی که به صورت گفت و گو ارائه می شود. دی di ( فرانسوی از لاتین ) پیشوندی است دارای ریشه ی یونانی که درکلمات علمی به معنی « دو برابر » و « توأم » به کار می رود . ( فرهنگ واژه های اروپایی در فارسی ، مهشید مشیری )

5- ص 21 ، مجد خوافی xafi ( سده ی 8 هجری قمری ) ادیب ، شاعر و واعظ ، از آثار او می توان به دیوان کنزالحکمه ، ترجمه ی منظومی از جواهر اللغه زمخشری ، و روضه الخلد به تقلید از گلستان سعدی اشاره کرد . ( فرهنگ اعلام سخن , دکتر حسن انوری )

6- ص 23 ، حکیم و تاریخ نویس یونانی ، منظور از این حکیم گزنفون gezenofon است . تاریخ نگار ، فیلسوف و سردار رومی ، در آتن متولد شد در جوانی شاگرد سقراط بود . گزنفون در قدیم بیشتر به عنوان فیلسوف شناخته می شد اما در دوره های متأخر بیشتر به عنوان تاریخ نگار مطرح است . از آثار او : پرورش کورش ؛ ملاحظاتی در باره ی حکومت اسپارت و آتن ( شاید این مورخ یونانی که به پدر تاریخ معروف است هرودت herodot  ( ؟ ) باشد )

7- ص24 ، انحطاط ، بر وزن انفعال از ریشه ی ح ط ط ؛ افتادن ، به فرود آمدن ؛ پَست شدن ؛ به پستی گراییدن ؛ بی مقداری ؛ پستی ؛ نابودی // هم خانواده : حَط ( فرود آمدن ) ؛ مَحَط ( محل فرود آمدن ) ؛ منحط ( پست شده ؛ به زیر آمده )

8- ص 26 ، سطر 11 ، حِکَمی ؛ درست آن حِکمی hekmi است . در عربی برای ساختن صفت از اسم کلماتی که به « ت» ختم می شوند ابتدا ت را حذف ؛ سپس « ی » اضافه می کنند مانند حکمت ( حِکمی ) ؛ صورت ( صوری ) ؛ تجارت ( تجاری ) ؛ نهایت ( نهایی ) ؛ نسبت ( نسبی ) ؛ ملت ( ملی ) ؛ عادت ( عادی ) و...

در همین صفحه ، آینده به هر سواری رکاب نمی دهد : رکاب دادن یعنی رام بودن و سواری دادن ، کنایه از این که به هر کس اجازه ی استفاده و بهره برداری از آینده را نمی دهد . آینده مانند اسبی است که به هر سواری رکاب نمی دهد به عبارت دیگر تنها کسانی در آینده موفق خواهند بود که از قبل برنامه ریزی داشته باشند ، آینده مانند اسبی است که اگر بدون برنامه بر آن نشینند سوار را بر زمین می زند پس برای سواری گرفتن از آینده باید وقت و برنامه را در نظر گرفت . در همین صفحه ، گهر ، بی هنر زار و خوار است و سست/ به فرهنگ باشد روان ، تندرست ؛ گهر به معنی اصل و نَسَب ، نژاد / هنر به معنی استعداد ، شایستگی ، فضیلت / فرهنگ : علم ومعرفت ، عقل و خرد

9- ص29 ، شرارت آمیز ( جمله ی طنز آمیز )  1- با نگاه شرارت آمیز خود به مردم محبت می کند 2- او علی رغم رفتار شرارت آمیز خود مورد پذیرش واقع شد 3- آمریکا با اقداماتی شرارت آمیز نگران منابع نفتی و هسته ای ماست

10- ص 34 و 35 ، الف) در بلا و سایه ی عقل ، اضافه ی استعاری هستند .ب) سالار خرد ، اضافه ی تشبیهی پ) مقرون به ابواب بلا و مشقّت : با انواع مصیبت و پیش آمد بد همراه هستم ت) مگر نیت بدل کردی و می اندیشی ، بعد از حرف ربط « و » در انجاز وعد ، حذف شده که جمله را ناقص کرده است ؛ زیرا اندیشیدن حرف اضافه ی ویژه دارد ، اندیشیدن به / در؛ || ث) ضمان در این جا به معنی « عهد و پیمان » است ج) خود ارزیابی 3 ، پیام نهایی و اصلی داستان چیست ؟ تکیه کردن بر عقل و خرد ؛ اتحاد و هم دلی برای پیروزی بر دشمن و پای بندی به عهد و پیمان و...

11- محسّن تنوخی tanuxi ( ابوعلی 327- 384 قمری ) ادیب ، نویسنده و شاعر عرب ، قاضی بغداد و اهواز ، که مغضوب شد و اموالش را مصادره کردند . سرانجام در بغداد در گذشت . از آثار عمده ی اوست : فرج بعد الشده .

12 – ص 42 ، بامدادی که تفاوت نکند لیل ونهار ؛ منظور صبح روز اول بهار است . بامداد امروزه یک تکواژ است در اصل از بام به معنی « روشنایی » و « داد » به معنی زمان = زمان روشنایی ؛ همان طور که خرداد ( = خور داد ) یعنی زمان خورشید

13- ص 43 ، پاک و بی عیب خدایی که به تقدیر عزیز ؛ تلمیح به « والشمس تجری لمستقر لها ذلک تقدیر العزیز » ( یس / 38 ) و مضمون بیت ناظر به « و سخّر لکم الشمس و القمر دائبین و سخر لکم اللیل و النهار » ( ابراهیم / 33 ) خداوند خورشید و ماه را در حالی که روانند و نیز روز و شب را برای شما مسخّر کرد . در همین صفحه : نعمتت بار خدا ؛ باراسم فاعل ، احتمالاً از ریشه ی « برء » ( آفریدن ) و مخفف باری باشد به معنی « آفریننده »

14- ص 45 ، تمرین 7 ، باتوجه به حدیث : پند و عبرت ها چه بسیارند و چه کم است پند و عبرت گرفتن ها با این بیت بیشتر هم خوانی دارد : این همه نقش عجب بر در و دیوار وجود / هر که فکرت نکند نقش بود بر دیوار

15- ص47 ، میغ ، کلمه ای فارسی به معنی مه و ابر ، جالب این است که اگر این کلمه را از آخر به اول بخوانیم می شود غَیم که عربی است ( در فارسی غِیم ) به معنی مه و ابر

16- ص58 ، مپیچ از رهِ راست بر راه کج      چو در هست ، حاجت به دیوار نیست ؛ در استعاره از راه راست و درست و دیوار استعاره از راه کج و نادرست

17- ص 68 ، تمرین 2 ، جمع خَلق ، خَلقان است ؛ اما امروزه جمع این کلمه را خلایق هم می گویند که در اصل جمع خلیقه است . خُلقان و اَخلاق جمع خَلَق ( کهنه ) است . اَخلاق جمع خُلق است . پس اخلاق هم جمع خَلَق است و هم خُلق || اَصحاب ، صِحاب ، صُحبان ، صِحاب ، صَحب ، صُحبَه ، و صَحابه جمع صاحب است . || خِصال جمع خصلت ( خوی ، خُلق ) ، خصائل و خَصیل جمع خصیلت ( گوشت دارای رگ و پی ؛ موی درهم پیچیده ) ؛ خصائل در فارسی جمع خصلت است . ( فرهنگ جمع مکسر ، صدرالدین زمانیان )  

18- ص72 ، عهد او سست است و ویران و ضعیف     گفت او زُفت و وفای او نحیف ؛ در کتاب به صورت « زُفت » zoft آمده است به معنی تند و بی ارزش ، البته معنی اصلی زُفت بخیل و مجازاً به معنی درشت و تند است . اما در مثنوی به شرح کریم زمانی و شرح گولپینارلی به صورت « زَفت » zaft آمده است به معنی محکم ، ستبر و سخت و چنین معنی شده است : پیمان او سست و ویران و ناتوان است ، گفتار او محکم است و وفای او اندک  ( مثنوی شریف ، عبدالباقی گولپینارلی ، دفتر دوم بیت 2133 ) ( در پایین ص 72 نوشته است دفتر اول که غلط است . )

19- ص 74 ، پایش از آن پویه در آمد ز دست     مِهر دل و مُهره ی پشتش شکست ؛ در فارسی های قبلی به صورت « مُهر دل » آمده بود به معنی استخوان سینه با توجه به به مِهر دل معانی زیر قابل توجیه است : 1- از آن دویدن پایش آسیب دید و محبت دوستانش به او کم شد و ستون فقراتش هم شکست 2- از آن دویدن پایش آسیب دید و غمگین و دلشکسته شد و ستون فقراتش شکست 3- در آن دویدن کنترلش را از دست داد و زمین خورد و میل و علاقه اش به بازی کم شد و ستون فقراتش شکست .

20- ص87 ، الف ) خاصه کسی را که پند نشنود که او خود اوفتد : خصوصاً به کسی که پندها را نمی شنود و نمی پذیرد ؛ زیرا چنین کسی خودش گرفتار می شود ( زیرا کسی که پند نمی شنود و از تجربه و نصیحت دیگران بهره نمی گیرد سرانجام سرش به سنگ می خورد و تنبیه می شود ) ب) فراخ دلی خواهی تن آسانی را بگذار : اگر آرامش خیال می خواهی ، تنبلی را کنار بگذار

21- ص81 ، تمرین 2 ، زبان باز گرفتن : حرف نزدن ؛ قهر کردن

22- ص82 ، تمرین 4 ، عطا : از عطای خداوند بی خطا سپاس گزارم/ گاهی آدمی عطای کسی را به لقایش می بخشد || حرمت : حرمت موی سپید او را نگه دار / حرمت دیگران را نگه دار تا حرمتت را حفظ کنند || نصیحت : نصیحت های او را چون گوهری گران بها به جان خریدم / نصیحت دارویی است که باید به موقع مناسب از آن استفاده شود / نصیحت گوش کن جانا که از جان دوست تر دارند / جوانان سعادتمند پند پیر دانا را ||  بیهوده : سخنان بیهوده همانند خس و خاشاک بی ارزش است / تهمتن چنین داد پاسخ بدوی/ که ای بیهوده مرد پرخاش جوی ( فردوسی )

23- ص85 ، تمرین یک ؛ تخلّص 1-  کنج زندان شد اگر هم وطنان سهم بهار/ شکر آزادی و آن گنج خداداد کنید 2- چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مُردنت عرفی/ مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند3- یا رب دل شکسته ی خاقانی آن توست/ دردِ دلش ، به فیض الهی فرو نشان4- بیدل این کم همتان بر عزّ و جاه/ فخر ها دارند و عاری بیش نیست 5- سعدی به روزگاران مهری نشسته بر دل / بیرون نمی توان کرد الا به روزگاران 6- ز نوای مرغ یا حق بشنو که در دل شب/ غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهریارا

24-  ص 99 ، الف )  رابعه عَدَویّه ( سده ی 2 ه. ق ) مُکَنّی به ام الخیر ، بانوی عارف و مسلمان بلخی ، دختر اسماعیل بصری ، در عبادت و ریاضت از زنان بزرگ اسلامی به شمار می رود . ب) رابعه قُزداری ( سده ی 4 ه. ق ) یا رابعه بنت کعب ، اولین بانوی شاعر پارسی گوی ، پدرش از اعراب بلخ بود . رابعه در قُزدار ( حوالی بلخ ) به دنیا آمد . به فارسی و عربی شعر می سرود . معاصر رودکی به شمار می رود . مقدار کمی از اشعار او باقی مانده که نشان دهنده ی ظرافت ، زیبایی و دلنشینی بیان اوست . بنا به گفته ی عطار رابعه عاشق غلام برادرش بکتاش می شود و به همین دلیل به دست برادرش کُشته می شود .( فرهنگ اعلام سخن )

25- ص 100 ، الف ) طرّار : دزد ، از طر به معنی بریدن و شکافتن جامه ؛ چون دزدان جیب و لباس افراد را می بریدند ب) فروتراشیدن : خشک شدن و ریختن چیزی پ)فروگرفتن : پایین آوردن

26- ص110 ، الف ) عُذوبت ( از ع ذ ب ) گوارایی ؛ دلنشینی ؛ خوشی || عَذب : گوارا || هم ریشه : عذاب ؛ معذّب ب) عُزوبت : مجرّدی ، مجرد بودن ؛ عَزَب : زن یا مرد بی همسر   ج) مَعین ( از م ع ن ) گوارا ؛ جاری ، روان ؛ پسندیده ؛ هم ریشه : اِمعان ( ژرف نگریستن ، دقت ) ؛ ماعون ( احسان ؛ باران ؛ فروتنی ؛ لوازم منزل )  / دقت کنید که مَعین با مُعین ( دراصل مُعون از عون ) به معنی « یاریگر » از یک ریشه نیست .

27- ص118 ،  الف ) در دهان تانک ها می سوخت : { خرمشهر } در آتش حملات تانک ها می سوخت ب ) ص 119 ، صد هزاران چشم ، قاب عکس کودک ما شد ( تشبیه ؛ چشم به قاب عکس ) صدها هزار چشم به او نگاه می کرد / همه ی چشم ها نظاره گر او بودند . ج) ص 120 ، ناگهان تکبیر ، پر  واکرد ( فعل واکرد ) ناگهان فریاد الله اکبر در هوا پیچید

27- ص 121 ، محمد گودرزی ؛ فوق لیسانس زبان و ادبیات فارسی دارد و در دانشگاه ها و مراکز تربیت معلم تدریس می کند . وی از شاعران و نویسندگان ادبیات کودکان و نوجوانان است که علاوه بر کتاب ادبیات کودکان و نو جوانان ایران سه مجموعه ی شعر نیز دارد 1- آفرین بر جان بابا 2- کودکی از جنس نارنجک3 – در هوای کوچه ها

 

غیر از منابع نامبرده در متن از«  کتاب کلاس فارسی سوم راهنمایی » ، انتشارات راه رشد ، نوشته ی حسین حسینی بیدختی استفاده کرده ام.