گلستان ادب

                    سؤالات نگارش ، قابل استفاده برای هر سه پایه راهنمایی

   1- شعر زير از زبان« تخته سياه » است آن را بخوانيد ؛ سپس به نثر ساده و روان برگردانيد .

       در دهكده اي درخت بودم               بر زينت باغ مي فزودم

       با اره مرا ز كف بريدند                     بر خاك سيه تنم كشيدند

       چون پوست ز پيكرم جدا شد              با تيشه تن من آشنا شد

       از رنده چو گشت صاف چوبم             نجار نمود ميخكوبم                      

       هم زندگيم تباه كردند                     هم روي مرا سياه كردند

       اين رنج به جان و دل كشيدم             يكباره ز باغ دل بريدم

       دل كنده ام از صفاي بستان               تا تخته شوم در اين دبستان

       تا هر كه در اين كلاس آيد                با شوق به من نظر نمايد

       چون صفحه ي من شود پر از پند          غافل نشود ز من خردمند

       اندرز مرا به جان پذيرد                     از دانش و علم بهره گيرد

       هر چند كه همچو شب سياهم            از بهر شما چراغ راهم

       خوشبختي خود اگر بخواهي                پيدا كني اندرين سياهي

       با شوق به سوي من نظر كن               هر درس ، ترا دهم ز ِبَر كن

                                                                                            

2- شعر زير گفت و گوي « سير » و « پياز » است . به كمك گروه خود 1- قالب شعر را بنويسيد 2- ابيات را به نثر امروزي برگردانيد 3- اين گفت و گو را نقاشي كنيد و پيام شعر را فراموش نكنيد.

سير، يك روز طعنه زد به پياز           كه تو مسكين، چقدر بد بويي

گفت ، از عيب خويش بي خبري     زان ره از خلق ، عيب مي جويي

گفتن از زشت رويي دگران           نشود باعث نكو رويي

تو گمان مي كني گه شاخ گُلي             به صف سرو و لاله مي رويي

يا كه همبوي مُشك تاتاري                 يا ز ازهار باغ مينويي

خويشتن ، بي سبب بزرگ مكن             تو هم از ساكنان اين كويي

ره ما ، گر كج است و ناهموار               تو خود ، اين ره چگونه مي پويي

در خود ، آن به كه نيكتر نگري           اول ، آن به كه عيب خود گويي

ما زبونيم و شوخ جامه و پست            تو چرا شوخ تن نمي شويي                   ( پروين اعتصامي )

3- داستان زير ريشه ي تاريخي يك ضرب المثل است . آن را بخوانيد و پیامش را در دو سطر بنویسید .

                                                                            عجب سرگذشتي داشتي كل علي !

گفته اند كه شخصي كه وي را « كل علي » مي خواندند ، به حج رفت . پس از بازگشت، ديگر همگان وي را « حاج علي » صدا مي زدند به جز شخصي كه همچنان وي را « كل علي » مي خواند . حاج علي كه از اين مسئله ناراحت بود يك روز او را به خانه اش دعوت كرد و ضمن پذيرايي مفصّلي خاطرات بازگشت خود را از حج بيان مي كرد و با اشاره در ضمن كلام خود ، لقب حاج علي را از زبان ديگران تكرار مي كرد تا براي ميهمان كاملاً جا بيفتد . بعد از اين كه احساس كرد كه ديگر مطلب براي مهمان كاملاً جا افتاد سخن را به پايان برد و ميهمان در پاسخ گفت : عجب سرگذشتي داشتي كل علي !

4-  شعر زير را بخوانيد و پیام آن را در دو سطر بنویسید.

                                    آدم شدن چه مشكل

پدري با پسرش گفت به خشم             كه تو آدم نشوي خاك به سر

گر كسان جامع شرّ و خيرند              از سراپاي تو بارد همه شر

حيف از آن عمر كه اي بي سر و پا       در پي تربيتت كردم سر

دل فرزند ازين حرف شكست             بي خبر ، روز دگر ، كرد سفر

رفت از آن شهر به شهري كه شود       فارغ از سرزنش تلخ پدر

رفت از پيش پدر تا كه كند              بهر خود فكر دگر ، كار دگر

عاقبت ، منصب والايي يافت              حاكم شهر شد و صاحب زر

چند روزي بگذشت و پس از آن         امر فرمود به احضار پدر

تا ببيند پدر آن جاه و جلال             شرمساري برد از طعنه مگر

پدرش آمد از راه دراز                   نزد حاكم شد و بشتافت پسر

پسر از غايت خود خواهي و كبر         بر سراپاي وي افكند نظر

گفت : اي پير ، شناسي تو مرا          گفت : كي مي روي از ياد پدر

گفت : گفتي كه من آدم نشوم          حاليا حشمت و جاهم بنگر

پير خنديد و سرش داد تكان             اين سخن گفت و برون شد از در

 من نگفتم كه تو سلطان نشوي         گفتم : آدم نشوي جان پدر

        

 

                      5 -  داستان زير را بخوانيد و هر جا لازم است نشانه ي نگارشي مناسب بگذاريد .

گويند ناپلئون بُناپارت عادت بر اين داشت كه هر ماهي قشون را سان مي ديد و از احوال يكايك ايشان مي پرسيد و معمولاً سه سؤال مي كرد نخست اين كه چند سال داري دوم اين كه چند سال خدمت كرده اي و سوم اين كه مرا بيشتر دوست داري يا فرانسه را در سپاه او سربازي ناشنوا بود با دوستي دردِ دل كرد و او گفت چون به تو برسد و اين سؤالات بكند بگو بيست و يك سال دارم دو سال است كه خدمت مي كنم هم تو را دوست دارم و هم فرانسه را از قضا چون ناپلئون به او رسيد سؤال ها را معكوس پرسيد يعني سؤال كرد چند سال است كه خدمت مي كني سپاهي گفت بيست و يك سال باز پرسيد چند سال داري گفت دو سال ناپلئون بر آشفت و گفت اي مردك مرا مسخره كرده اي يا خودت را گفت قربان هر دو را

                     6- شعر زير را بخوانيد و به سؤالاتي كه در پايان شعر آمده است پاسخ دهيد .

                                             كلام سقراط

در كتاب آمد كه در عهد قديم            خانه اي مي ساخت سقراط حكيم

چون به پايان برد كار آن سرا              آمدند از ره رفيق و آشنا

جمله گفتند : اين بناي مختصر      نيست درخورد تو ، اي صاحب نظر

چون تواني زيستن در اين قفس ؟        اين قفس نبود مقام چون تو كس

بهر مردي چون تو والا و حكيم          بارگاهي بايد و كاخي عظيم

در شبستان تو چون آييم جمع       همچو پروانه به گرد روي شمع ؟

گفت در پاسخ كه ما را باك نيست       عارفان را خانه الا خاك نيست

حجره ي خود گر بدينسان ساختم         خانه اي درخورد ياران ساختم

بيش از اين گر يار يكدل داشتم             بام خود تا عرش مي افراشتم

در حقيقت يار يكدل كيمياست             چون صدف كمياب و چون دُر پر بهاست

شمع تا سوزد همه پروانه اند            بر فروغش واله و ديوانه اند

ور بميرد شعله شمع وجود            دور گردند و پراكنده چو دود

جمله خويشانند و ياران مهربان         جملگي بيگانه روز امتحان                 ( نيّر سعيدي )

 

1- پيام شعر چيست ؟

2- كدام يك از ابيات رديف دارند ؟ معلوم كنيد.

3- شعر در چه قالبي است ؟ قافيه هاي آن را معلوم كنيد .

4- در مورد بیت آخر در حدود دو سطر توضیح دهید

5- به نظر شما یک دوست خوب چه ویژگی هایی دارد ؟

        6- كدام ابيات تشبيه دارند ؟

7- سقراط كيست ؟

7- نقاشي هر كدام از ضرب المثل هاي زير را بكشيد و كاربرد آن را بنويسيد .

الف ) پا در يك كفش كردن :

 

ب) از دماغ فيل افتاده :

 

ج) توي دهن شير مي رود:

 

8- ريشه تاريخي مثل زير را بخوانيد و دریافت خود را از آن بنویسید .

                                      دو قورت و نيمش باقي است

آورده اند كه سليمان (ع ) مهماني اي ترتيب داده بود كه همه ي جاموران دنيا به آن دعوت داشتند ماهي اي سر از آب بيرون آورد و سهمش را از سفره خواست به او دادند و باز خواستار شد و باز به او دادند تا جايي كه همه ي غذاها را خورد ولي باز همچنان آزمند بود. سليمان ازاو پرسيد تو روزانه چقدر غذا مي خوري ؟ ماهي پاسخ داد : سه قورت ، كه اينك نيم قورت آن را به من داده اند و منتظر هستم دو قورت و نيم ديگر را نيز بدهند .

 

9-     داستان نيمه تمام زير را به دلخواه خود به پايان ببريد .

« مردي در ميان صخره هاي كوهستاني گردش مي كرد . ناگهان چشمش به سنگ بزرگي افتاد كه روي آن نوشته شده بود : لطفاً اين سنگ را جا به جا نكنيد ؛ زير آن گنجي پنهان نيست . مرد به وسوسه افتاد كه...

 

 10- گفت و گوي خيالي طوطي و كلاغ را كه در يك قفس زنداني هستند بنويسيد . سپس نقاشي آن را بكشيد

               طوطي كه كلاغش بود هم نفس             غنيمت شمارد فرار از قفس

 

 

11- داستان زير مربوط به گفت و گوي « مور » و « پروانه » است . آن را به نثر روان بنويسيد و بگوييد به نظر شما حق با كدام يك است ؟ اين داستان را نقاشي كنيد .

              شنيدم مور با پروانه روزي            چنين مي گفت هنگام تموزي

             چرا دائم تو اندر عيش و نوشي       دمي در كار فردا مي نكوشي

             گهي اندر هوا گه در زميني          از اين گل بر گل ديگر نشيني

             نه آخر روزها در پيش داري          ز بعد نوش ها هم نيش داري

             به پاسخ گفت پروانه به صد ناز           چرا بايد به غم باشيم دمساز

             تو هم زين پس چومن آزاده مي باش        براي عيش و نوش آماده مي باش

             هم از رفتار من اين نكته آموز                 غم فردا نشايد خوردن امروز 

 

 

           12-  نقاشي هر يك از ضرب المثل ها زير را بكشيد و كاربرد آن را بنويسيد .

الف ) هر گلي بويي دارد

 

ب) موش به سوراخ نمي رفت ، جارو به دمش مي بست

 

ج) آب در كوزه و ما تشنه لبان مي گرديم

 

               13- داستان زير را ادامه دهيد . طوري آن را به پايان ببريد كه نتيجه اخلاقي داشته باشد .

يك روز شير با گروهي از درندگان براي گردش و تماشا به صحرا رفته بودند . ناگهان يك شتر را ديدند كه سرگردان و تنها در بيابان مي رود . گرگ و پلنگ و خرس و درندگان ديگر كه همراه شير بودند و مدتي گوشت نخورده بودند گفتند : « اين شتر.......

 

 

    14- درباره ي موضوعات زير يك نامه ي رسمي يا اداري بنويسيد .

-         تشكر و قدر داني از ناظم يا مديرمدرسه

-         تشكر از هم كلاسي به علت شركت درجشن شما

 

        15-  براي مورد زير يك نامه ي اداري بنويسيد .

  تقاضاي انتقال پرونده ي تحصيلي شما به مدرسه ديگر

 

     16- نوشته ي زير بخشي از كتاب « بينوايان » اثر ويكتور هوگو است . به نظر شما چه چيزي باعث جذابيّت نوشته شده است ؟

«... هنوز صد قدم نرفته بود كه باز ايستاد و سرش خاراندن گرفت زن تنارديه در نظرش مجسم شده بود ؛ همان زن نفرت انگيز با دهان همچون كفتار و چشمان مشتعل از غضب . كودك نگاهي تضرع آميزبه پشت سر و رو به رويش انداخت .پيش رويش هيكل خيالي زن تنارديه ، پشت سرش همه اشباح شب و جنگل . لرزش شبانه ي جنگل  سراپايش را فرا گرفت . ديگر فكر نمي كرد .شب بيكران در مقابل مخلوق كوچك قد علم كرده بود . چند دسته از بتّه هاي خار ، در نقاط بي درخت سوت مي زدند . علف هاي بلند زير نسيم مثل مارماهي پيچ و تاب مي خوردند.. . »

 

 

  17- وقتي بگوييم « خورشيد طلوع كرد » يك جمله ي خبري معمولي است اما وقتي بگوييم « گل آفتاب شكفت » جمله را هنري و ادبي بيان كرده ايم . آيا مي تواني براي طلوع خورشيد دو جمله ادبي و هنري بگوييد ؟

الف ) .................................................................................................

ب) .....................................................................................................

  18-  با هم فكري هم ، معما هاي زير را حل كنيد .

الف) آن چيست كه هم گذاشتن آن و هم برداشتن آن خوب نيست ؟

ب) آن چيست كه هم نام گلي است و هم نام زني و هم در دهان شماست ؟

ج) من مي روم او هم مي رود . من مي روم او مي ماند

د) آن چيست شيرين است طعم ندارد ، سنگين است وزن ندارد ؟

                    

 

   19- شعر زير از « ملك الشعراي » بهار است . آن را بخوانيد ، قالب و قافيه هاي آن را معلوم و در باره ي پيام شعر در گروه بحث و گفت و گو كنيد .

          تك تك ساعت چه گويد ، گوش دار            گويدت بيدار باش اي هوشيار

          از تن آسايي و بي كاري بترس                    هم مشويك ثانيه غافل ز درس

          عقربك آهسته پندت مي دهد                پند شيرين تر ز قندت مي دهد

          همچو من پر طاقت و ورزنده باش          روز تا شب در غم آينده باش

          تنبلي آرد به چشمان تو خواب             مي شود آينده ات يك سر خراب

          زندگي پيوسته با آينده است              هر كه در آينده باشد ، زنده است

          هر كه او غافل ز آينده شود              در برابر آيندگان بنده شود

 

 

 20-  داستان زير را بخوانيد . نامي مناسب براي آن انتخاب كنيد و در دو سطر پیام آن را بنویسید .

روزي حضرت سليمان ( ع )كنار دريا نشسته بود . مشاهده كرد يك مورچه دانه اي به دهان گرفته و كنار آب منتظر ايستاده ، ناگهان قورباغه اي آمد و دهان خود را بازكرد و مورچه با دانه اش وارد دهان قورباغه شد . سپس قورباغه در آب فرو رفت و پس از ساعتي بيرون آمد و دهان خود را باز كرد و مورچه سالم از دهانش خارج شد . حضرت سليمان مورچه را احضار كرد و در مورد اين جريان از او سؤال كرد  مورچه جواب داد ته اين دريا سنگي است كه داخل آن سنگ  كِرم نابينايي وجود دارد و نمي تواند غذاي خود را تهيه كند . خداوند مرا مأمور كرده است كه به وسيله ي قورباغه غذاي اين كرم را تأمين كنم. سپس حضرت سؤال كرد : آيا مطلب يا سخني از آن كرم شنيده اي ؟ جواب داد : بلي ، مي گويد : اي كسي كه مرا در قعر دريا در ميان اين سنگ فراموش نمي كني ، بندگان مؤمنت را از رحمت خود مأيوس و نااميد مگردان .

         

 

 

21-  داستان زير به زبان گفتار است . آن را به زبان نوشتار بنويسيد .

« يكي بود ، يكي نبود ، غير خدا هيشكي نبود . يه درويش مارگيري بود . روزي از روزا كه در ميدون شهر معركه گرفته بودن ، يكي از ماراش فرار كرد و رفت تو بيابون . مارگير بدبخت بند و بساطش رو جمع كردو به دنبالش تو بيابون دويد  مار رفت و رفت تا به جوونكي رسيد كه زير سايه درختي خوابيده بود . مار جوونك را بيدار كرد وحال و قضيه ي خودشو براش تعريف كرد و بعد گفت : جوون بيا و به من پناه بده تا از شر اين مارگير بد جنس خلاص شم . جوون هم اونو توي توبره اش گذاش و به دوشش انداخت و رفت . ميون را يكهو مار در آمد و نيشي به جوون زد و گفت اینم سزای نیکو کاری تو !

 

22-  داستان زير  را بخوانيد و آن را به نثر امروزي برگردانيد و در باره ي پيام داستان با هم گفت و گو كنيد . عنواني مناسب براي داستان انتخاب كنيد .

« گويند موسي به طور سينا با خداي مناجات مي كرد گفت : بار خدايا مرا عدل و داد خويش بنماي . گفت يا موسي ! تو مردي تندو تيزي ، صبر نتواني كردن ، گفت : به توفيق تو توانم . گفت : اكنون نزديك فلان چشمه ي آب شو و برابر او پنهان بنشين و نظاره ي قدرت و علم الغيب ما كن .

     موسي برفت و بر سر تلي برابر چشمه پنهان نشست . سواري در رسيد ، فرود آمد و دست و روي نماز بشست و آب بخورد و نماز بكرد و همياني پر از هزار دينار زر از ميان بگشاد و آن جا بنهاد ، و فراموش كرد و برفت پس از او كودكي بيامد و از چشمه آب خورد و آن هميان پر از ديناربرگرفت و برفت . پس از او مردي نابينا بيامد و آب خورد و طهارت كرد و به نماز ايستاد  سوار را هميان ياد آمد از راه بازگشت و به چشمه آمد ؛ نابينا را بگرفت و گفت : من همياني پر از دينار اينجا فراموش كردم و اين جا به جز تو هيچ كس ديگر نيامد در اين ساعت گفت : اي سوار من مردي نابينايم زر و هميان تو چگونه ديدم ؟ سوار در خشم شد و شمشير بر آورد و نابينا را بكشت و زر و هميان بجست ، نيافت ، برفت  موسي گفت : بار خدايا صبرم نماند ، و تو عادلي مرا معلوم كن كه اين احوال چگونه است ؟ جبرئيل آمد وگفت : خداي مي گويد كه : من عالم اسرارم ، آن دانم كه تو نداني ، بدان و آگاه باش كه آن كودك كه آن هميان برداشت حق و ملك او بود ، كه پدر او مزدور اين سوار بود ، و هم چندان مزد بر او گرد آمده بود اندر آن هميان بود . اكنون آن كودك به حق خويش رسيد .

   اما آن پيرمرد  نابينا پيش از آن كه نابينا گشته بود ، پدر اين سوار را كُشته بود و قصاص خويش بازخواست و حق به حق باز رسيد و داد و عدل ما چنين باريك است كه مي بيني . موسي آن بديد و استغفار كرد . » و اين حكايت از بهر آن گفتيم تا خردمندان بدانند كه هيچ چيز بر خداي تعالي پوشيده نيست و داد ستم رسيدگان بدين جهان بدهد وليكن ما غافليم كه چون بلايي بيايد ، ندانيم كه از كجاست ( نصيحه الملوك ، محمد غزالي )

 23- اين لطيفه را به كمك گروه به فارسي روان ترجمه كنيد.

                                                                                 MOUSE- TRAP

                  One day a lady saw a mouse running across her kichen floor. She was very

                Afraid of mice  so she ran out of the house  got in a bus and  went down to the

                 Shops. There she bought a mouse – trap. The shopkeeper said to her Put some c

                  Cheese  in it  and you will soon catch that mouse .

                   The lady went home with her mouse – trap  but when she looked in her

                    Cupboard  she could not find any cheese in it. She did not want to go back

                     To the shops  because it was very late  so she cut a picture of some cheese

                      Out of a magazine and put that in the trap.

                      Surprisingly  the picture of the cheese was quite successful! When the lady

                       Came down to the kitchen the next morning  there was a picture of a

                

                                Mouse in the trap beside the picture of the cheese!                               لغات و اصطلاحات

موش   mouse               موش ها mice              كف آشپزخانهkitchen floor   

           ترسيدن  be afraid of                         سوار اتوبوس شد  got in a bus

تله موش mouse – trap                                  پنير cheese

كمد cupboard                                                        مجله  magazine

به طور شگفت آور  surprisingly                         كاملاً موفقيت آميز quite successful